- Í fjóra áratugi hefur Sigurður Helgason
rekið steinsmiðju þar sem íslensku grjóti er
breytt í gólf eða veggefni eða stórbrotin
listaverk.
- Steinsmiðja S. Helgason hf. er oftast nefnd í sömu
andránni og íslenskt grjót vegna þess að
þegar unnið er úr íslenskum efnum er fyrirtækið
nánast eitt um hituna. En það er hinsvegar í samkeppni
við innflutning á ýmiskonar steinefnum og steinsmíði.
Við Skemmuveginn í Kópavogi hefur fyrirtækið
vaxið og dafnað frá því 1977 og eigandi þess
Sigurður Helgason ber bæjaryfirvöldum góða sögu:
"Þeir vildu allt fyrir okkur gera, létu okkur hafa stóra
og góða lóð og alla aðstöðu."
-
Sigurður Helgason í "grjótgarðinum"
við fyrirtæki sitt í Kópavogi, þar sem steinblokkir
bíða eftir því að verða formaðar í
fullkomnum vélum, sem nú láta stjórnast af
tölvum. |
-
- Byrjaði um fermingu að höggva í stein
- Áður var fyrirtækið í Súðavogi
og Einholti, en saga þess byrjaði þó fyrir fjórum
áratugum í Bretabragga sem stóð á svipuðum
slóðum og Þjóðarbókhlaðan gerir
nú, en í það hús hefur S. Helgason hf einmitt
hoggið til steina. Hús Hæstaréttar og Flugstöðin
eru einnig dæmi um opinberar byggingar þar sem handbragð
S. Helgason hf. leynir sér ekki.
- "Ég var byrjaður um fermingu að höggva í
steina. Þannig var að faðir minn, Helgi Guðmundsson,
var að vinna hjá Kirkjugörðum Reykjavíkur, en
þar var bróðir
- hans, Felix, einmitt kirkjugarðsvörður. Ég var
því stundum að sniglast í garðinum og þá
helst í kringum Albert Jónsson sem gerði talsvert af
því að höggva stafi á legsteina. Ég
fór að fikta við þetta með kallinum og hann kenndi
mér vinnubrögðin. Og þegar ég var orðin
átján ára var ég kominn á fullt í
steinsmíðinni, svona með öðru, og hef verið
í þessu síðan.
- Ég er dálítið stoltur yfir því
að ég er bæði lærður múrari og steinsmiður
og ætli ég sé ekki einn um það á landinu.
Steinsmiðir eru hinsvegar til nokkrir sem flestir hafa lært hér."
-
- Íslenskt grjót götótt og sprungið
- Tuttugu og fimm manns vinna að jafnaði hjá S. Helgason
hf. Helmingur af framleiðslunni eru legsteinar, en einnig eru framleiddar
plötur á gólf eða veggi og síðan er um
að ræða sérsmíði á hlutum frá
litlum fánastöngum upp í 15 tonna skúlptúra.
- "Íslenska grjótið er svo götótt
og sprungið að það er ekki grundvöllur til þess
að framleiða úr því til útflutnings.
Við höfum þó framleitt utan á hús í
Danmörku þar sem Phil og Sön vildu endilega hafa íslenskt
grjót í húsi sem þeir voru að láta
byggja. En að mestu verðum við semsagt að láta heimamarkaðinn
nægja og oft er erfitt að fá góða nýtingu
út úr íslenska grjótinu vegna þess hvað
það er sprungið. Við erum sjálfir með grásteinsnámu
hér á Reykjavíkursvæðinu en blágrýtið
fæ ég hjá Guðjóni Jónssyni í
Hrepphólum. Gabbróið sækjum við austur í
Hornafjörð, í Lón eða á Breiðamerkursand.
Og líparít fáum við úr Rauðuskriðum
rétt við Djúpavog. Það er kominn á þetta
töluverður flutningskostnaður þegar svona langt er sótt."
- Það er tíska í legsteinum og minningarmörkum
eins og öðru. Sigurður rifjar það upp að skömmu
áður en hann fór að leggja fyrir sig steinsmíðina
hafi legsteinar dottið úr tísku. Þá fór
að þykja við hæfi að steypa í kringum leiði
og hafa skildi eða áletraðar steinplötur á "höfðagafli".
Við köllðum þetta stundum "rúm" svona
okkar í milli. Um 1960 var skipulagsreglum breytt og tekið fyrir
þessa steinsteypu, enda fóru þessir steynsteyptu garðar
víða mjög illa eins og t.d. í Fossvoginum. Þá
fóru legsteinar aftur að tíðkast en ekki eins stórir
og þeir voru oft áður.
-
- Hausarnir hans Sigurjóns Ólafssonar
- Sigurður segir kynni sín af listamönnum hafa verið
ákaflega skemmtileg og gefandi. "Þeir eru mikið í
kringum þetta hjá okkur þegar þeir eru að
höggva hérna eða að láta gera verk eftir sig.
Ágætir menn eins og Ragnar Kjartansson, Leifur Breiðfjörð,
Grímur Marinó, Magnús Tómasson og Jón
Gunnar Árnason hafa kryddað tilveruna hjá okkur gegnum
árin. Og hér eru tvær konur að láta stækka
eftir sig verk núna, Jóhanna Þórðardóttir
er með skúlptúr fyrir Djúpavog og Ragnhildur Stefánsdóttir
með verk fyrir Kók. Eina konan sem ég veit til þess
að hafa höggvið eitthvað að ráði sjálf
er Sigrún Guðmundsdóttir. Hinar láta okkur um
verkið samkvæmt sinni forsögn.
- Annars er mér Sigurjón Ólafsson hvað minnisstæðastur
þeirra listamanna sem ég hef kynnst í þessu starfi.
Enginn náði svip eins og hann þegar hann var að "gera
hausana" sína eins og hann var vanur að segja. Ég
man eftir mynd af Guðgeiri Jónssyni forseta ASÍ sem bjó
á sama stigagangi og við í verkamannabústöðunum
við Hofsvallagötu. Ég þekkti Guðgeir vel og mynd
Sigurjóns af honum var svo lík honum að það
var ekki einleikið. Ég fór með Sigurjóni út
á land til þess að setja upp minnismerki um Jón
Eiríksson við Kolgrímu og Hermanni Jónassyni í
Hólmavík., og kynntist honum vel í þessum ferðum.
Hann var mikill listamaður."
- Það er kominn notalegur spjalltónn í Sigurð
Helgason þegar hann rifjar upp samverustundir með listamönnum
sem hann hefur átt samskipti við. Hann sýnir tíðindamanni
að lokum ýmsa list- og skreytimuni sem fyrirtækið
hefur framleitt og þar hefur S. Helgason hf. einnig komið talsvert
við sögu.
|