Þórsteinn Ragnarsson forstjóri Kirkjugarða
Reykjavíkurprófastsdæma |
|
- Stjórnmálamenn, sem og aðrir íbúar
landsins, þurfa að gera sér grein fyrir því
að tekjustofnar kirkjugarða eru ekki tekjur Þjóðkirkjunnar
sem slíkrar. Lögbundin verkefni kirkjugarða eru skipulagsverkefni
sem eru unnin fyrir alla íbúa landsins, án tillits
til þess hvort einstaklingarnir eru innan eða utan trúfélaga.
Ekki má blanda sóknargjöldum og útgjöldum
ríkissjóðs vegna launa presta o.fl. saman við kirkjugarðsgjöld.
Benda má á, að innan sveitarfélaganna eru verkefni
gatnamála og félagsmála jafn ólík.
-
- 20% skerðing á kirkjugarðsgjaldi
- Með lögum nr. 115/1992 um fjármálaráðstafanir
á sviði dóms- og kirkjumálaráðuneytis
er þessum málaflokkum blandað saman og 20% skerðing
kirkjugarðsgjaldsins frá 1989 staðfest. Þar er svo
fyrir mælt að meðan ekki liggi fyrir hver þessi kostnaður
(viðhald prestsetra, bygging prestsetra, kaup eigna á prestsetursjörðum,
embætti söngmálastjóra ofl.) verði, skuli
á árinu 1993 haldið eftir 20% af hlutdeild kirkjugarða
í óskiptum tekjuskatti við mánaðarlega greiðslu
gjaldanna til kirkjugarða.
- Það virðist síðan hafa verið ótvíræður
vilji löggjafans að skerða hlutdeild kirkjugarða í
óskiptum tekjuskatti. Þannig var 1. tl. 1. mgr. 39. gr. Kirkjugarðslaganna
breytt með 6. gr. laga nr. 138/1993 um Kirkjumálasjóð
á þann veg að ákveðið var að á
árinu 1994 skyldi gjaldið (nefskatturinn) vera kr. 139,88 á
einstakling á mánuði og taka hækkunum í
samræmi við hækkun á meðaltekjuskattstofni milli
ára, svo sem áður var kveðið á um. Grunngjaldið
fyrir árið 1993, eins og það stóð í
lögunum fyrir breytinguna, var kr. 174,90 og skyldi það
taka breytingum með sama hætti. Í greinargerð með
lögunum um Kirkjumálasjóð segir að verið
sé að færa stjórnsýslu á sviði
kirkjumála frá ríkisvaldinu til Þjóðkirkjunnar,
auk þess sem þeirri bráðabirgðaskipan sem mælt
er fyrir um í lögum 115/1992 (sbr. hér að framan)
er komið í varanlegt horf. Ekki er hægt að túlka
þetta á annan veg að ætlunin sé að skerða
tekjur kirkjugarða um 20% til frambúðar. Áhrif laga
nr. 115/1992 á hlutdeild kirkjugarða í óskiptum
tekjuskatti voru þau, að þau lækkuðu úr
kr. 177 kr. í 141,6 kr á mánuði. Í greinargerðinni
með lögunum um Kirkjumálasjóð segir síðan
orðrétt:
- "Að mati Þjóðhagsstofnunar má ætla
að meðaltekjuskattsstofn einstaklinga milli tekjuáranna
1992 og 1993 verði sem næst óbreyttur. Samkvæmt
því ætti þessi hluti kirkjugarðsgjalds árið
1994 einnig að verða 177 kr. á mánuði. Óskert
hlutdeild kirkjugarða í tekjuskatti árið 1994 gæti
því numið um 416,3 millj. kr. Kirkjumálasjóður
þarf 87,3 millj. kr. á ári til ráðstöfunar
eins og fyrr segir og verður það því sú
fjárhæð, sem hlutdeild kirkjugarða í óskiptum
tekjuskatti lækkar um. Hlutdeild kirkjugarða í tekjuskatti
árið 1994 verður samkvæmt þessu 329 millj. kr.
Mánaðarlegt kirkjugarðsgjald verður því
139,88 kr. á mánuði árið 1994 og er lagt til
að sú fjárhæð verði lögfest, svo og
að um árlegar breytingar á henni fari eins og verið
hefur, þannig að ......."
- Þess má geta að tekjustofn Kirkjumálasjóðs,
skv. lögum þessum, er ákveðið hlutfall, þ.e.
11,3% af sóknargjöldum og greiðist af óskiptum tekjuskatti.
Tekjur sókna virðast hins vegar ekki skerðast með þessum
breytingum (!).
-
-
- Afnám aðstöðugjaldsins.
- Hvað á að koma í staðinn?
-
- Á árinu 1993 voru gerðar verulegar breytingar á
lögum er varða tekjur kirkjugarða. Annars vegar stafa breytingarnar
af því, að lögum um tekjustofna sveitarfélaga
nr. 90/1990 er m.a. breytt á þann veg, með lögum
nr. 124/1993, að aðstöðugjöld eru felld niður.
Hins vegar kemur til ný löggjöf um kirkjugarða og
önnur málefni kirkjunnar, þar sem sú skipan er
sett var með lögum nr. 115/1992 er fest í sessi.
- Lög nr. 36/1993 um kirkjugarða, greftrun og líkbrennslu,
eins og þau voru upphaflega sett, gerðu ráð fyrir
sömu samsetningu kirkjugarðsgjalda eins og eldri lög, þ.e.
1,5% af aðstöðugjaldi annars vegar, sbr. 38. gr. og nefskatti
hins vegar. Í 39. gr. laganna var kveðið á um nefskattinn,
sem við gildistöku þeirra var ákveðinn kr. 174,9
á einstakling á mánuði fyrir árið 1993
(lögin gengu í gildi í maí þ.á.),
að viðbættri hækkun vegna hækkunar á meðaltekjuskattsstofni
einstaklinga á öllu landinu milli tekjuáranna 1991 og
1992. Báðum ákvæðunum, þ.e. 38. og 39.
gr. var breytt síðar á árinu 1993.
- Í tengslum við afnám aðstöðugjaldsins
voru samdægurs sett lög nr. 122/1993 um breytingar í
skattamálum, þar sem breytt er til samræmis ýmsum
ákvæðum er snertu breytingarnar á lögunum
á tekjustofnum sveitarfélaga. Þar voru gerðar breytingar
á lögum um Útflutningsráð Íslands
í VIII kafla laganna og hinum nýsettu lögum um kirkjugarða
nr. 36/1993 í IX kafla. þar er og 38. gr. hinna síðasttöldu
laga felld niður og sett inn svofellt ákvæði í
55. gr.:
- Við lögin (þ.e. lög nr. 36/1993) bættist
ákvæði til bráðabirgða er orðast svo:
Greiða skal hluta af innheimtu markaðsgjaldi sem lagt er á
árunum 1994, 1995 og 1996 samkvæmt lögum nr. 114/1990
um Útflutningsráð Íslands, með síðari
breytingum. Greiða skal kirkjugörðum 46% af innheimtu markaðsgjaldi
sem lagt er á árinu 1994, 36% af innheimtu markaðsgjaldi,
sem lagt er á árinu 1995 og 22% af innheimtu markaðargjaldi
sem lagt er á árinu 1996. Einstakir kirkjugarðar fái
sama hlutfall þessara greiðslna og þeir höfðu
af heildarinnheimtu kirkjugarðsgjalda atvinnurekstrarins á árinu
1993.
- Þetta ákvæði virðist hafa komið inn
í frumvarpið í meðförum efnahags- og viðskiptanefndar
og virðist stefna að því að tekjur kirkjugarðanna
skerðist ekki, en í áliti nefndarinnar segir orðrétt:
- "Til að mæta tekjutapi kirkjugarða Þjóðkirkjunnar
vegna afnáms aðstöðugjaldsins er lagt til að kirkjugarðar
fái í sinn hlut vissar fjárhæðir af innheimtu
framangreinds markaðsgjalds."
- Lögunum um Útflutningsráð Íslands nr.
114/1990 var breytt, en áður var uppistaðan í tekjum
þess hlutfallsgjald af aðstöðugjaldsstofni, en 3. gr.
laganna hljóðar nú þannig:
-
- Tekjur Útflutningsráðs eru:
- 1. 0,015% gjald, markaðsgjald, sem lagt er á veltu atvinnufyrirtækja,
eins og hún er skilgreind skv. 11. gr. laga um virðisaukaskatt,
að meðtalinni veltu sem undanþegin er virðisaukaskatti
skv. 12. gr. þeirra laga.
- 2. Framlag ríkissjóðs.
- 3. Þóknun fyrir veitta þjónustu.
- 4. Sérstök framlög og aðrar tekjur.
- Markaðsgjald má draga frá tekjum þess rekstrarárs
þegar stofn þess myndaðist. Um álagningu og innheimtu
markaðsgjalds fer samkvæmt ákvæðum VII - XIV
kafla laga um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75/1981, með síðari
breytingum, eftir því sem við á og skulu innheimtuaðilar
standa skil á innheimtum gjöldum mánaðarlega.
- Athygli vekur að ekki er mælt fyrir um í lögunum
hvernig fari með þennan tekjustofn eftir árið 1996
og erfitt er að ímynda sér annað en að í
ákvæðinu sé fólgin tekjuskerðing, þar
sem hlutfallið lækkar árlega, þrátt fyrir
ummæli í nefndarálitinu.
-
- Nokkrar ályktanir
- Rakið hefur verið með hvaða hætti tekjustofnar
kirkjugarða á Íslandi hafa rýrnað um rúmlega
40% vegna ákvarðana stjórnvalda á s.l. árum.
Ekki er gert ráð fyrir, að ráðamenn hafi talið
að kirkjugarðar þyldu þessa rýrnun og gætu
jafnframt sinnt lögbundnum verkefnum sínum. Líklegra
er, að þessar ráðstafanir hafi verið gerðar
án þess að menn áttuðu sig almennt á
því hversu stórtæk hún var. Með fullri
virðingu fyrir verkefnum Kirkjumálasjóðs, er ljóst
að 20 prósenta skerðingin hefur ekki skilað sér
á réttan stað (verkefnin eru afar ólík)
og enn hefur ekkert verið ákveðið hvað skuli koma
í stað markaðsgjaldsins.
-
- Þórsteinn Ragnarsson, forstjóri KGRP.
|