Fjórða norræna ráðstefnan um málefni kirkjugarða var haldin í Kaupmannahöfn dagana 2. til 4. september s.l. Frá Íslandi sóttu ráðstefnuna Einar E. Sæmundsen, landslagsarkitekt, og Þórsteinn Ragnarsson, forstjóri Kirkjugarða Reykjavíkurprófastsdæma. Ráðstefnur þessar hafa verið haldnar á fjögurra ára fresti af norrænum félögum sem láta sig málefni kirkjugarða varða, s.s. félög um kirkjugarðamenningu og einnig félög fagfólks sem vinnur í kirkjugörðum o.fl.

Á Norðurlöndunum voru til skamms tíma tvö norræn samtök á sviði kirkjugarða- og líkbrennslumála: NFK = Nordisk Forbund for KirkegŒrdskultur og NSKK = Nordisk SamarbejdsrŒd inden for KirkegŒrds- og KrematoriespörsmŒl. Þessi tvö samtök voru sameinuð á fundinum í september s.l. og mynduðu þá NFKK = Nordiska förbundet for kirkegŒrdar og krematorier. Þess má geta, að með sífellt meiri áhrifum Evrópusambandsins á ríki innan og utan sambandsins verður þróunin sú, að norræna sambandið NFKK verður að taka mið af lögum og reglum ESB varðandi kirkjugarða- og útfararmál, enda eru Norðurlandaþjóðirnar, utan Íslands og Noregs, í ESB. Faglegt og viðskiptalegt samband við meginland Evrópu mun því aukast stórlega á næstu árum í þessum efnum sem og öðrum.
Kirkjugarðar Reykjavíkurprófastsdæma höfðu félagsaðild að NSKK síðastliðin ár, en eftir að Kirkjugarðasamband Íslands var stofnað tók það þennan þátt yfir og er fullgildur aðili að NFKK. Þórsteinn var kosinn í stjórn nýja sambandsins og er Einar varamaður hans.

Yfirskrift ráðstefnunnar var vistvæn og í anda flestra ráðstefna og funda sem haldnir eru um þessar mundir og fjalla um framtíðina og nýja öld: Fremtidens Grönne KirkegŒrd Ð Hinn græni kirkjugarður framtíðarinnar. Fimm erindi voru flutt og það helsta sem fram kom í máli frummælenda var þetta:
Rætt var um hinar miklu samfélagsbreytingar sem nú eiga sér stað og áhrif þeirra á kirkjugarða framtíðarinnar. Kirkjugarðar eru minnisvarðar um söguna, þá sögu, eða tilvist, sem fólk lifði á tilteknum tíma. Í görðunum sjáum við minnisvarða mikilmenna og einnig þeirra, sem minna máttu sín. Í kirkjugörðum sjáum við einnig minjar um þær miklu mannfórnir sem stríð og farsóttir hafa valdið og svo mætti lengi telja. Frummælendur voru sammála um að áfram muni gæta hóflegrar íhaldssemi varðandi útlit og starfsemi í kirkjugörðum og þeir létu í ljós óskir um að þróunin yrði í þá átt að hin græna ímynd kirkjugarða héldist. Vesturlönd hafa á þessari öld breyst hægt og sígandi í fjölmenningarleg samfélög, þar sem ólíkir menningarstraumar og trúarbrögð blandast saman. Við hönnun kirkjugarða og með auknu umburðarlyndi varðandi útfararsiði er reynt í hvívetna að taka tillit til þessara breyttu aðstæðna og þessa fjölbreytilega mannlífs, t.d. með aukningu bálfara, sér grafreiti fyrir trúarhópa mismunandi trúarbragða o.fl. Því má skjóta inn, að þessi breyting á sér einnig stað hér á Íslandi þó að hún gerist hægar og hljóðar en á hinum Norðurlöndunum.

Farnar voru skoðunarferðir í tvo kirkjugarða í tengslum við ráðstefnuna. Assistens KirkegŒrd á Norðurbrú í Kaupmannahöfn var skoðaður. Hann hefur á síðustu árum verið endurnýjaður og gerð margháttuð breyting á honum, m.a. í þá átt að gera hann útivistarvænni. Nærri 250 ár eru síðan garðurinn var tekinn í notkun. Mariebjerg KirkegŒrd í Gentofte í norðurhluta Kaupmannahafnar var einnig skoðaður. Hann er frá sjónarhóli landslagsarkitekta afar merkilegur. Hann var hannaður á árunum milli 1920 og 1930 og framkvæmdir við hann stóðu yfir á sama tíma. Garðurinn var síðan vígður 1936. Hönnuður var G. N. Brandt þekktasti landslagsarkitekt Dana á þessum tíma. Garðinum er deilt upp í 40 minni einingar sem hver um sig hefur sérstakt yfirbragð, sem útheimtir sérhönnun. Vegna hinna hröðu breytinga á grafarvenjum í Danmörku, þ.e.a.s. frá kistugreftrun yfir í bálfarir með greftrun duftkerja, sem þurfa miklu minna landrými en kistur, hafa sum stór svæði innan hans ekki verið tekin í notkun.

Einar E. Sæmundsen
Þórsteinn Ragnarsson