Áfangahækkun á tekjum kirkjugarða
í kjölfar lagabreytingar í desember 1997

 


Þórsteinn Ragnarsson formaður Kirkjugarðasambands Íslands.


Ríkisstjórnarfrumvarp sem boðaði ráðstafanir til að auka tekjur kirkjugarða o.fl. var lagt fram í þinginu 3. desember 1997. Frumvarp þetta var svar ríkisstjórnarinnar við skýrslu, sem samin var sl. sumar af nefnd, sem kirkjumálaráðherra skipaði seint á árinu 1996 og skyldi fjalla um fjármál kirkjugarða. Við samningu þessa frumvarps var ekki haft samráð við fulltrúa KGSÍ í nefndinni, en vitað var með tæplega mánaðar fyrirvara að til stæði að
leggja frumvarpið fram, og fulltrúar KGSÍ í nefndinni óskuðu þegar eftir fundi með ráðherra en án árangurs.

Tveimur dögum eftir að frumvarpið var lagt fram í þinginu þann 5. desember s.l., var haldinn stjórnarfundur í Kirkjugarðasambandi Íslands (KGSÍ). Fundinn sátu Benedikt Ólafsson frá Kirkjugörðum Akureyrar (KGA), Einar Sæmundsen settur framkvæmdastjóri Skipulagsnefndar og undirritaður. Ástráður Magnússon, sem er varamaður Guðmundar Rafns Sigurðssonar, komst ekki á fundinn með svo skömmum fyrirvara. Fundurinn var haldinn í húsakynnum KGRP og þar var m.a. ákveðið að óska eftir því við formann allsherjarnefndar, að KGSÍ, KGRP og Kirkjugarðar Akureyrar yrðu beðnir um umsögn. Þýðingarmikið var að sjónarmið þessara aðila kæmi fram og alþingismenn gerðu sér grein fyrir því hvernig frumvarpið væri hugsað og hvaða þýðingu það hefði.

Frumvarpið varð síðan að lögum um miðjan desember 1997 og mun hér verða gerð grein fyrir efni þess og þýðingu fyrir kirkjugarða á landinu.

Skipta má efni frumvarpsins niður í fjóra hluta:
1. Hækkun á sóknargjöldum um 6,3% milli áranna 1996 og 1997.
2. Hækkun á kirkjugarðsgjaldi um 11,9% milli áranna 1996 og 1997.
3. Ákvæði um að skylda sóknarnefndir til að senda ríkisendurskoðun ársreikninga sókna.
4. Undanþáguheimild fyrir KGRP að greiða ekki í Kirkjugarðasjóð árin 1998 og 1999.

Hvað peningalega þýðingu hefði lagabreytingin fyrir kirkjugarða?
Fyrst vil ég nefna, að höfundar frumvarpsins gerast sekir um að blanda saman ólíkum málaflokkum og hræra þeim saman í sömu skál. Ég er hér að tala um þann landlæga misskilning að blanda saman fjármunum, sem eiga að fara til lögbundinna verkefna kirkjugarða (gjald óháð trúfélagaaðild) annars vegar og fjármunum, sem eiga að renna til safnaðaruppbyggingar (félagsgjöld trúfélaga) hins vegar. Stjórnmálamenn, fréttamenn og fleiri er fjalla um þessi mál gerast sífellt sekir um að greina ekki þarna í milli.

Í greinargerð með frumvarpinu kom fram að hækkun meðaltekjuskattsstofns einstaklinga milli áranna 1995 og 1996 hafi verið 7,6% og lagt var til að gjöldin yrðu hækkuð um þá tölu, en innbyrðis skipting yrði sú, að sóknargjaldið hækkaði um 6,3%, úr 376.52 kr/mán. á mann árið 1996 í 400,24 kr árið 1997 og kirkjugarðsgjaldið um 11,9%, úr 146.63 kr/mán. á mann árið 1996 í 164,13 kr árið 1997.

Niðurstaða
Jákvæðu hliðar lagabreytingarinnar eru þær að tekjur kirkjugarða á landinu hækka verulega umfram verðlagshækkanir. Tekjuaukningin árið 1997 er um 15 milljónir króna. Kirkjugarðar Reykjavíkurprófastsdæma fá auk þess að halda eftir 8% framlagi til Kirkjugarðasjóðs árin 1998 og 1999. Sú upphæð skiptir KGRP verulegu máli vegna mikilla fjárfestinga á næstu árum.

Það neikvæða við lagabreytinguna er að Kirkjugarðasjóður missir um 50% af tekjum sínum árin 1998 og 1999 og höfundar frumvarpsins gerast sekir um að blanda saman ólíkum málaflokkum og hræra þeim saman í sömu skál, eins og áður sagði. Þau vinnubrögð eru óþolandi. Í þetta skipti var millifærslan frá sóknargjöldum yfir til kirkjugarða en á umliðnum árum hefur millifærslan verið frá kirkjugörðum (stofnun Kirkjumálasjóðs). Stjórn KGSÍ mun vinna áfram að því marki að gera ráðamönnum grein fyrir því að þessu samkrulli verði að ljúka, hagsmunir beggja aðila krefjast þess.

Kirkjumálaráðherra hefur nú skipað vinnuhóp sem er ætlað það verkefni að fara enn frekar yfir ársreikninga kirkjugarða og fylgjast með rekstri þeirra. Í lok þessa árs mun viðbótarskýrsla um fjárhag kirkjugarðanna væntanlega liggja fyrir og þar vera lagðar fram tillögur, sem byggðar verða á niðurstöðum skýrslunnar. Það er von undirritaðs að þær tillögur verði ígrundaðar framtíðarlausnir en ekki ómálefnanlegar skyndilausnir.

Þórsteinn Ragnarsson,
formaður KGSÍ.

 

Áhrif lagabreytingarinnar:

Árið 1997:
Fjárhæðin sem þarna er flutt á milli kirkjugarðs- og safnaðargjalda er um 15 milljónir króna á landsvísu, þar af 13,5 milljónir innan þjóðkirkjunnar. Kirkjugarðar fá því 15 milljónir í viðbót við það sem þeir hefðu ella fengið, ef 7,6% hækkun hefði verið beitt. Safnaðarsjóðir á landinu, Kirkjumálasjóður, jöfnunarsjóðir sókna og Háskóli Íslands fá að sama skapi minna. Kirkjugarðasjóður fær 8% af aukningunni, þ.e.a.s. um 1,2 milljónir. Heildartekjur Kirkjugarðasjóðs árið 1997 verða um 32 milljónir króna. Hækkun kirkjugarðsgjaldsins er 4,3% umfram hækkun á meðaltekjuskattsstofni einstaklinga. Þess má geta að hækkun byggingavísitölunnar var 4,9% frá byrjun árs 1996 til loka.

Árið 1998 og 1999:
Á árinu 1998 mun hækkun meðaltekjuskattsstofns einstaklinga milli áranna 1996 og 1997 leggjast ofan á gjaldið eins og það verður 1997. Kirkjugarðar Reykjavíkurprófastsdæma verða undanþegnir 8% gjaldinu til Kirkjugarðasjóðs. Miðað við sama mannfjölda og sama gjald og árið 1997 munu tekjur KGRP aukast um tæplega 15,5 milljónir króna, en tekjur Kirkjugarðasjóðs minnka að sama skapi og verða þær árið 1998 um 17 milljónir króna.
Árið 1999 verður eins, að viðbættri hækkun meðaltekjuskattsstofns einstaklinga milli áranna 1997 og 1998.