|
Heimildir segja, að kirkja hafi risið í Viðey fyrir aldamótin 1200. Þar hefur þá einnig verið kominn kirkjugarður. Árið 1225 var stofnað Ágústínusarklaustur í Viðey. Bræður í þeirri reglu eru flestir prestvígðir og kallaðir kanokar. Kirkjugarðar Ágústínusarklaustra urðu víða vinsælir til hinstu hvíldar. Klaustur þeirra reistu fagrar kirkjur helgaðar mörgum dýrlingum og þar voru margir prestar til að annast kirkjusönginn. Þarna var því hægt að hafa glæsilegar jarðarfarir, og menn gátu tryggt sér, gegn einhverju gjaldi, að margir hinna vinsælustu dýrlinga yrðu ákallaðir til að biðja fyrir þeim látnum. Ritaðar heimildir, örnefni beggja megin Viðeyjarsunda og fornar sagnir styðja þá skoðun, að þannig hafi þetta verið í Viðey. Þess vegna hefur kirkjugarðurinn brátt orðið mjög stór. Fyrir þann vöxt var þó tekið á siðbreytingartímanum. Þá var klaustrið lagt niður, hin fagra klausturkirkja rifin og grafreiturinn vanhelgaður. Jón Arason Hólabiskup kom til Viðeyjar sumarið 1550, endurvígði staðinn og þar með kirkjugarðinn. En Viðey féll aftur í hendur siðbreytingarmönnum, sem höfðu stöðvað hina fögru útfararþjónustu þar. Síðan hefur kirkjugarðurinn sífellt verið að minnka. Æ meir af honum hefur verið tekið undir tún, en grafið í forn grafstæði í reitnum næst kirkjunni. Þess vegna er hann enn allur vígður af Jóni Arasyni. Þess vegna valdi Gunnar Gunnarsson rithöfundur, sem var mikill aðdáandi séra Jóns, Viðey að hinsta hvílustað fyrir sig og sína kaþólsku eiginkonu frú Fransisku, en þau hvíla í Viðey ásamt syni sínum Gunnari listmálara. Er Viðeyjarstaður var endurreistur 1988, var gengið vel frá grafreitnum, sem Kirkjugarðar Reykjavíkurprófastsdæma hafa síðan annast af mikilli prýði. Leiðin, sem þar eru nú upphlaðin eða merkt, eru flest frá þessari öld. Í meirihluta þeirra liggur fólk, sem bjó í þorpinu, sem var á Sundbakka gegnt Gufunesi á fyrri hluta þessarar aldar. Þrír merkilegir legsteinar hafa lengi verið við kórgafl. Hinn yngsti þeirra er yfir Magnúsi Stephensen konferensráði og fjölskyldu hans, annar hinna yfir tengdaforeldrum Magnúsar, þeim Önnu og Vigfúsi Scheving, sýslumannshjónum á Víðivöllum, en hinn elsti yfir foreldrum Magnúsar, þeim Sigríði og Ólafi Stephensen stiftamtmannshjónum í Viðey. Tveir elstu steinarnir eru fyrir löngu orðnir það illa farnir, að ekki var hægt við að una. Þeir hafa því verið teknir til varðveislu á Árbæjarsafni, en Kirkjugarðar Reykjavíkurprófastsdæma hafa látið gera nýja legsteina í staðinn. Þeir eru gerðir í Steinsmiðju Sigurðar Helgasonar og verður komið fyrir í garðinum í vor. Skúli Magnússon landfógeti var grafinn undir altari Viðeyjarkirkju. Trúlega hvílir Steinunn Björnsdóttir, kona hans, þar hjá honum.
|
